Ontwerp voor de uitbreiding van basisschool Flora te Merelbeke

Categorieën   verbouwing
Type   spelen
Fase   ontwerp
Bouwheer   Scholengroep Panta Rhei
Team   Robby Delobelle, Hannes De Preester
Ontwerp   2015

Ontwerp voor de uitbreiding van de school, die centraliserend werkt ten aanzien van het hoofdgebouw en versterkend werkt voor de identiteit van de school, in een inspirerende groene omgeving!

Op de website van de school staat volgende slagzin;
“Flora is een sportieve school in een groen jasje. Balsporten, kampen bouwen in ons bos, spelen op de klimtoren, ... Voor elk wat wils!”

De school bevindt zich dan ook op een groot en prachtig ‘groen’ domein, volledig omgeven door omliggende bebouwing. Het domein is in feite een groot park dat bestaat uit een open graszone en een boszone waarin zich her en der al dan niet tijdelijke gebouwen als ‘paviljoenen’ bevinden.

Centraal bevindt zich het grootste gebouw G02, waarin ook de meeste verschillende functies van de school zijn bijeengebracht (klassen, administratie, directie, leraarslokaal, polyvalente zaal, sanitair, ...), palend aan een grote speelplaats.

De kleuters zitten momenteel verpreid over 2 gebouwen, nl. het centrale gebouw G02 en het kleutergebouw G01 waaraan een eigen speelplaats paalt.

Omgevingsanalyse, herkenbaarheid als school, leesbaarheid van de gebouwen;

Bij het betreden van het domein ervaart men echter een gebrek aan ‘afleesbaarheid’ en ‘duidelijkheid’; de school mist een ‘gezicht’, en iemand die er niet vertrouwd is, zal niet direct weten waar naar toe! De paviljoenen en gebouwen op het domein missen een zekere afleesbaarheid van hun functie.

De school ‘toont’ zich ook niet aan zijn directe omgeving, en de toegang via de Hendrik Conciensestraat draagt weinig bij tot de herkenbaarheid als school!

‘Aanwezigheid’, ‘herkenbaarheid’, ‘voorkomen’, ... maken nochtans deel uit van de communicatie van de school ten aanzien van haar omgeving, en hierover willen we graag mee nadenken. Een school mag een maatschappelijke functie hebben, dat aansluit bij de ontwikkelingen in de omgeving, en de leerlingen ook voorbereiden op hun toekomstig functioneren in een omgeving.

Ontwikkeling van de site – op weg naar een masterplan

De basisschool Flora heeft haar ligging in het groen als grote troef. Een prachtig, maar ook divers groen binnengebied, een park, een bos, een grasveld, ... dit alles moet gekoesterd en beschermd worden. Een school dat zich als een ‘campus’ in dat park bevindt moet zich openstellen naar het groen, en het groen ook meenemen naar binnen, op zo’n manier dat de ervaring en beleving van beiden versterkt wordt.

Het centraliseren van alle functies rond het centrale gebouw biedt de school niet alleen een betere afleesbaarheid, een beter ‘gezicht’, ... maar zorgt mede voor het evenwicht tussen de huidige en eventuele toekomstige uitbreidingen, het bestaande centrale gebouw, de overige te behouden ‘paviljoenen’ op de campus, en de omliggende omgeving.

Een uitbreiding van dit ‘centrum’ dient een meerwaarde te betekenen voor de volledige groene site, die er dan ook meteen voor zorgt dat verdere versnippering, en ‘verpaviljoenisering’ vermeden, en zelfs teruggeschroefd wordt.
Een uitbreiding die meer is dan het invullen van het programma van eisen;

Ons voorstel heeft de ambitie om meer te zijn dan het louter invullen van het programma van eisen, maar wenst meerdere doelen tegelijk te dienen en heeft de ambitie om;
- de school een ‘gezicht’ en een ‘orientatie’ te geven, zodanig dat de toegangen en functies afleesbaar en duidelijk zijn, de circulatieassen geoptimaliseerd worden, verbindingen gecreëerd;
- het centrum van het park te versterken, waardoor zowel de school, als het groen niet ‘versnipperd’ wordt en er een evenwicht ontstaat tussen het ‘avontuurlijke’ groen en een ‘afleesbaar’ centraal gebouw;
- een beheersbare en overzichtelijke oplossing te bieden, het toezicht op alle functies en op de kinderen van de school te maximaliseren, en daardoor ook de veiligheid van de kinderen te bevorderen;
- een uitbreiding te zijn die zich ingegreert in de natuurlijke omgeving; en de impact op de natuurlijke omgeving zo klein mogelijk houdt door een aangepast sober en natuurlijk materiaalgebruik, alsook door de natuur zelf als inspiratiebron te gebruiken;
- vollop daglicht binnen te laten vallen in zowel de uitbreiding als in het bestaande gebouw, wat de school niet alleen comfortabeler maakt, maar ook het gebruik van kunstlicht en daarmee energie reduceert;
- een compact, energiezuinig, en daardoor ook kostenefficiënte en uiterst duurzame uitbreiding te zijn;
- en meteen ook het bestaande gebouw te revitaliseren en op te waarderen;

Ons voorstel van uitbreiding situeert zich dan ook volledig tegen het bestaande centrale gebouw, waar het via een aangepaste speelplaats een aansluiting zoekt met het bestaande te behouden paviljoen van de kleuters.

De huidige inkom van de basisschool via de luifel (deel overdekte speelplaats) wordt in ons voorstel ‘versterkt’ door een eenvoudige visuele ingreep; echter de uitbreiding heeft ook de ambitie om aan de andere zijde van het gebouw een duidelijk afleesbare inkom te bieden voor de kleuters.

We situeren onze nieuwe klaslokalen in 2 nivo’s op 2 meter van het bestaande gebouw, waardoor de bestaande grote gang van het centrale gebouw op het gelijkvloers mee wordt opgewaardeerd en uitgebreid. Plaatselijk worden bestaande ramen en raamschoten op de twee verdiepingen verwijderd en de bestaande ‘gangen’ veranderen in een brede en open extra polyvalente duplex-ruimte geconnecteerd aan de bestaande polyvalente ruimte.

Midden in die ruimte blijven uiteraard de betonnen kolommen van het bestaande gebouw bestaan; als ‘bomen’ in deze nieuwe ‘dreef’ waar volop gespeeld en gelopen kan worden, en waar uiteraard ook tal van andere activiteiten, gaande van spel-, en sportactiviteiten tot exposities van kunstwerkjes kunnen plaatsvinden ... .

In de gang op de verdieping ontstaat er via de vide een contact met de ‘dreef’, wat een speelsheid en extra functionaliteit biedt aan de duplex ruimte. Via brugjes worden de nieuwe klassen van de lagere school in de uitbreiding bereikt, waardoor de bestaande verticale en horizontale circulatie ook voor de uitbreiding dienst doet.

De ‘dreef’ en de opengemaakt gang op de verdieping baadt in het daglicht door de grote lichtstraat die zich bevindt tussen het bestaande gebouw en de uitbreiding ter hoogte van het dak van het gebouw.

De bestaande polyvalente zaal wordt samen met de nieuwe polyvalente ‘dreef’ het centrale en ‘verbindend’ element tussen de basisschool en de kleuterschool, alsook de grote circulatieas, waarop heel wat functies geënt zijn, gaande van oude en nieuwe klaslokalen, de administratieve en sanitaire lokalen, tot de 2 speelplaatsen (kleuter- en lagere school).

De polyvalente ruimtes worden op die manier niet louter voorbehouden voor een bepaalde groep kinderen, maar kunnen naar believen gedeeld, opgesplitst en/of samen gebruikt worden.

Beide speelplaatsen hebben ter hoogte van hun aansluiting op het gebouw een overdekt deel dat mee de identiteit bepaalt van de school, de ‘toegangspoort’ vormt tot de school, ... . Voor de kleuters die nog niet kunnen schrijven gemerkt met voor hen herkenbare bloklettertjes, en voor de kinderen van de lagere school met schrijfletters!

Om de toegang tot het kleutergedeelte aantrekkelijker en duidelijk te maken stellen we voor om het toegangspad via de Florastraat niet langer rond het bestaande kleuterpaviljoen te laten lopen, maar door te trekken in 1 rechte lijn naar het uitgebreide centrale gebouw. Uiteraard kunnen dergelijke toegangen afgesloten en/of afgebakend worden d.m.v. hekjes en poortjes op de gewenste plaatsen.

Duurzaamheid, energie bewust bouwen en materiaalgebruik !

Bij het concept worden duurzame oplossingen nagestreefd, de meest recente voorschriften en aanbevelingen in verband met duurzaam bouwen worden in acht genomen;

Enerzijds wordt gezorgd voor een optimale beheersing van de te gebruiken materialen. Zo proberen wij steeds onnodig gebruik van materialen te voorkomen, door o.a. bestaande materialen en structuren te hergebruiken.
Duurzame materialen gebruiken betekent ook materialen gebruiken met een zo klein mogelijke negatieve milieu-impact, zowel bij de productie van het materiaal, het verbruiken of gebruiken van het materiaal als bij latere afbraak en mogelijke recuperatie of verwerking van het materiaal. Hierbij denken we spontaan ook aan het voorkomen van slecht- of moeilijk te onderhouden constructies (vluggere slijtage), het beheersen van bouw- en sloopafval, het gebruik van gerecycleerde producten, het gebruik van hout afkomstig uit bossen die verantwoord beheerd worden (FSC-gelabeld), enz.
We verwijzen ook graag naar de aanbevelingen geformuleerd door het VIBE (Vlaams Instituut voor bio-ecologisch bouwen en wonen), waarvan ons architectenbureau lid is.

Anderzijds steunt ons duurzaamheidsconcept ook op het gebruik van passieve systemen, waarbij orientatie, natuurlijke lichtinval, materiaalgebruik, isolatie, en zelfs vegetatie (bvb groendak) de impact van het gebouw op het milieu en de omgeving zoveel als mogelijk beperken. Ons uitgangspunt is steeds een laagenergie-gebouw te creëeren, en we nemen hierbij de EPB-regelgeving als leiddraad, maar verkiezen het streven naar een BEN-gebouw (Bijna Energie Neutraal), wat strenger is dan de EPB regelgeving.
De maatregelen die we hiervoor aanwenden zijn;
- energieverlies vermijden,
- oververhitting tegengaan;
- hemelwater opvangen en hergebruiken;
- en waar mogelijk op een economisch verantwoorde manier eigen energie opwekken.

Duurzaam betekent ook slijtage en/of vandalisme zoveel als mogelijk beperken; dit bekomen we o.a. door de uitbreiding zo ‘open’ mogelijk te maken, en een goed toezicht en/of controle mogelijk te maken in het gebouw, maar ook door sterke, slijtvaste en onderhoudsvriendelijke materialen te gebruiken.

Duurzaam betekent ook comfortabel, en de nodige aandacht dient te gaan naar het gebruik van akoestisch absorberende materialen. Dit is uitermate belangrijk in een lagere en een kleuterschool! Het gebruik van houten of bakstenen elementen naast andere akoestische maatregelen in de binnenruimtes, de bestaande polyvalente zaal, de  nieuwe ‘dreef’, enz. verzekeren een akoestisch comfort, zelfs in zo’n grote open en aaneengeschakelde ruimte!

Duurzaam betekent ook toegankelijk, en aangezien we de bestaande horizontale en verticale circulatie maximaal benutten ontstaat een mogelijkheid om hier ook nog een lift aan toe te voegen, die zowel de bestaande als de nieuwe klassen op de verdieping bedient.

De uitbreiding wordt opgebouwd uit een traditioneel beton-, of staalskelet, vertrekkende vanuit het grid van het bestaande gebouw, en ingevuld met beglaasde, houten of bakstenen elementen. Een skelet biedt het voordeel dat het flexibel is, een lange levensduur heeft en in de toekomst blijvend aangepast kan worden aan de toekomstige noden.

Voor de gebouwenschil wordt gezocht naar een aangepast sober materiaalgebruik, waarbij zo weinig mogelijk, en zo weinig mogelijk verschillende materialen worden gebruikt. Tevens wordt voorkeur gegeven aan het gebruik van natuurlijke materialen, kleuren en tinten, die zich goed integreren in de natuurlijke groene omgeving, zoals bvb baksteen in zichtmetselwerk, of zelfs als alternatief houten gevelbekledingen ... .

Evenwel zorgen de vormgeving en de kleuraccenten in de gevels voor de afleesbaarheid van de achterliggende functies in het gebouw, wat oriënterend en stimulerend werkt voor kinderen. Zo zijn de kleuterklasjes speels afleesbaar zowel buiten, als in de ‘dreef’.